Bilim İnsanları Matematik

Az Zamanda Çok Büyük İşler Başarmak: Matematik ve Maryam Mirzakhani

ÖZET: Geçtiğimiz sene meme kanserinden hayatını kaybeden, “Matematiğin Nobeli” sayılan Fields madalyasına layık görülmüş ünlü matematikçi Maryam Mirzakhani’nin kısa bir biyografisidir.

*****************************************************

Tarih boyunca kadınların bilime ve insanlığa olan katkıları kuşkusuz göz ardı edilemez. İskenderiye’nin Hypatia’sı, kimyanın Madam Curie’si der iken bir de İran asıllı matematikçi Maryam Mirzakhani geçti bu dünyadan.

İran’ın başkenti olan Tahran’da, 3 Mayıs 1977’de dünyaya geldi Maryam. Çocukluğunda kitap okuma alışkanlığı kazanmış ve neredeyse eline geçen her kitabı okuyan bir çocuktu. Lise sona kadar aklında matematikçi olmak yoktu, o hep yazar olmak istemişti. Baskı olmayan bir ortamda büyümüş, ailesi her fikrinde ve her kararında arkasında olmuştu. İran-Irak savaşının patlak verdiği dönemde ailesinin ona olan katkıları o zamanın aile yapılarında pek sık karşılaşmadığımız bir durumdu. Büyük kardeşi bir seferinde bir dergide öğrendiği 1’den 100’e kadar olan sayıların toplamını Maryam’a sormuş ve ona Gauss yöntemini anlatmıştı. Sonuca ulaşma serüveni onu çok etkilemişti. Yıllar sonra bir röportajında bundan “Çözümü bulamamıştım fakat ilk defa bir sonuçtan keyif almıştım.” diye anlatır.

Fotoğraf kaynağı: onedio.com

İlkokulu bitirdikten sonra şehirdeki özel olarak görülen kızlar için bir lise olan Farzanegan’a başladı. Matematik haricinde neredeyse bütün derslerden en yüksek notları topluyordu. Öğretmenlerinden biri, Maryam’ın matematikte özellikle başarısız olduğunu düşünüyormuş. O, bu olaydan sonra matematiğe olan ilgisini onu destekleyecek bir öğretmeni ile tanışıncaya kadar kaybetmiş olacaktı. Bir sonraki öğretmeninin desteği ile matematikteki yeteneğini fark etmiş ve başarılarıyla okulun yıldızı haline gelmişti. Katıldığı Uluslararası Matematik Olimpiyatlarında iki yıl üst üste altın madalyayı kazanmıştı. Bu İran’da bir ilkti.

Üniversiteyi yine Tahran’da bulunan Sharif Teknoloji Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra 2004 yılında Harvard Üniversitesi’ne doktorasını tamamlamak için gitti. Orada Fields madalyasına sahip Curtis McMullen’ın seminerlerine katılmaya başladı. Kısa zamanda McMullen’ın ilgisini çekmişti bu genç beyin. Ardından onun doktora danışmanı olmuştu. Onun hakkında “Bir çeşit cesur hayal gücü vardı. Zihninde neler olması gerektiği hakkında hayali bir resim hazırlardı, sonra ofisime gelip onu tarif ederdi. En sonunda bana dönüp ‘Doğru mudur?’ derdi. Öğrenebileceğimi sandığından çok gurur duyardım.” diye bahseder. Harvard’da matematiğin en zor alanlarından sayılan totoloji, yüzeyler ve hiperboller üzerinde çalışmaya başladı. Doktorasının ardından Stanford Üniversitesi’nde profesörlük yapmaya başlayan Maryam burada hiperbolik geometri, ergodik teori, simplektik geometri ve Teichmüller teorisine odaklandı. Hazırladığı çalışmalarıyla Maryam, 2014 yılında Fields madalyasını kazanan ilk kadın matematikçi oldu. Tüm dünya onu konuşuyor, İran gazeteleri photoshop ile saçını kapatıp haberini yapıyordu.

 

Fotoğraf kaynağı: bbc.co.uk

2005 yılında evlendiği Jan Vondrák ile bir kız çocukları dünyaya geldi. Maryam üzerinde çalıştığı taslakları sürekli çizimler ile ifade ettiği için kızı “Annem resim yapıyor.” derdi, Maryam bunun üzerine “Belki de beni ressam olarak görüyor.” diye ifade etmişti.

2013 yılında meme kanseri olduğunu öğrenen Maryam hayata yine umutla bakıyordu. İlerleme önlenemeyince 14 Temmuz 2017’de hayata gözlerini yumdu. Ölümünün ardından İran gazeteleri tarihlerinde ilk defa bir kadının başı açık fotoğraflarını yayımlayarak haber yaptı. Tabuları yıkan ilk kişi ise Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani oldu.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fotoğraf kaynağı: gaiadergi.com

Matematiğin büyülü dünyasına gönlünü kaptırmış, daha birçok ödüllerin sahibi olan, az zamanda büyük işler başarmış Maryam Mirzakhani’yi saygı ve özlemle anıyoruz.

Kaynak:

wikipedia.com

gaiadergi.com

bbc.com

britannica.com

nytimes.com

LEAVE A RESPONSE

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Küçükken bir kaşif olma aşkıyla yanıp tutuşan, daha sonra bilim ile tanışıp evrenin sırlarını keşfetmeye çalışan ve fizikçi olmak isteyen bir genç. Kitap okumayı, bilgi paylaşmayı, psikolojiyi, felsefeyi, müziği ve daha bir çok konuyu seven birisi.